Kış sabahlarında site otoparklarında tanıdık bir manzara vardır: motoru çalışan, içinde kimse olmayan, camları buğulu dizel otomobiller. Sahipleri on, bazen on beş dakika rölantide beklemenin motoru koruduğuna inanır. Oysa dizel araç kışın rölantide en yavaş ısınır ve bu bekleyişin motora katkısı sanıldığından çok daha azdır.
“Kaç dakikada ısınır” sorusunun cevabı, ısınmaktan ne kastettiğinize bağlı. Motorun yola çıkmaya hazır hale gelmesi ile gerçek çalışma sıcaklığına ulaşması farklı şeylerdir. Aşağıda bu farkı, kızdırma bujilerini, kısa yolların DPF’ye etkisini ve motorinin soğukta neden kıvam değiştirdiğini altı başlıkta topladık.
1. İki farklı ısınma: Yola hazır olmak ve çalışma sıcaklığı
Modern bir dizel motor, çalıştırıldıktan kısa süre sonra yağın bütün yataklara ulaşmasıyla birlikte yola çıkmaya hazırdır. Bu, soğuk bir sabahta bile genellikle yarım dakika ile bir dakika arasında gerçekleşir. Motorun gerçek çalışma sıcaklığına, yani hararet göstergesinin orta çizgiye gelmesine ulaşması ise çok daha uzun sürer ve bu süre neredeyse tamamen yolda tamamlanır.
Dizel motorlar verimli oldukları için yakıttaki enerjinin daha azını atık ısıya çevirir. Bu yüzden benzinli bir motora göre daha geç ısınırlar. Soğuk bir sabahta, şehir içi sakin bir sürüşte göstergenin orta çizgiye gelmesi on dakikayı rahatlıkla geçebilir; kesin süre dış sıcaklığa, motor hacmine ve trafiğe göre değişir.
2. Kızdırma lambası sönmeden marşa basmayın
Dizel motor yakıtı bujiyle değil, sıkıştırılan havanın ısısıyla ateşler. Silindirler buz gibiyken bu ısı yetmeyebilir; kızdırma bujileri yanma odasını önceden ısıtarak işi kolaylaştırır. MEB’in dizel yakıt sistemleri ders modülüne göre ön ısıtma, motor kontrol ünitesi tarafından yaklaşık +9 °C’nin altında devreye sokulur.
Pratikte yapılacak şey basittir: Kontağı açın, göstergedeki spiral şekilli lambanın sönmesini bekleyin, sonra marşa basın. Çok soğuk sabahlarda bu birkaç saniye uzayabilir. Lamba sönmeden marşa basmak motoru zorlar, aküyü yorar ve egzozdan beyazımsı yanmamış yakıt dumanı çıkmasına yol açar.
3. Dizel araç kışın rölantide neden geç ısınır?
Rölantide motor çok az yük altında çalışır ve az yakıt yakar; dolayısıyla ürettiği ısı da azdır. Verimli bir dizel, ayaz bir sabahta rölantide uzun süre beklese bile çalışma sıcaklığına yaklaşmakta zorlanır. ABD Enerji Bakanlığı ile Çevre Koruma Ajansı’nın ortak yürüttüğü fueleconomy.gov’un soğuk hava sayfasına göre üreticilerin çoğu, motoru yaklaşık 30 saniye çalıştırdıktan sonra sakin bir şekilde yola çıkmayı öneriyor; motor sürüş sırasında daha hızlı ısınıyor, kalorifer de daha erken devreye giriyor.
Rölantinin bir de yakıt tarafı var. Aracın yerinde dururken harcadığı her damla, kilometre başı maliyet hesabında sıfır kilometreye yazılır. Kışın her sabah on dakika rölantide bekleyen bir araç, ay sonunda hiç gitmediği bir yolun yakıtını ödemiş olur.
4. İlk kilometrelerde nasıl sürmeli: Kısa yol ve DPF
Motor yola çıkmaya hazır olsa da tam ısınmış sayılmaz. İlk birkaç kilometrede ani gaz ve yüksek devirden kaçının, vitesleri erken ama motoru zorlamadan değiştirin. Turbolu motorlarda soğuk yağın turboya tam ulaşmadan yüksek devire çıkılması aşınmayı artırır. Motor yağı soğutma suyundan daha geç ısındığı için hararet göstergesi ortaya geldikten sonra da birkaç kilometre daha sakin kalmak iyi bir alışkanlıktır.
Asıl risk, dizel araç kışın sürekli kısa mesafelerde kullanıldığında ortaya çıkar. Partikül filtresi, yani DPF, biriktirdiği isi yüksek egzoz sıcaklığında yakarak temizler. Beş dakikalık okul ya da market yollarında motor ve egzoz bu sıcaklığa hiç ulaşmaz; filtre dolmaya devam eder. Haftada en az bir kez yirmi-otuz dakikalık kesintisiz bir yol yapmak çoğu araçta işe yarar; doluluk oranının ne zaman sorun sayıldığını DPF doluluk oranını anlattığımız yazıda ayrıntılı olarak ele aldık.
5. Motorin donar mı? Parafinlenme ve kışlık motorin
Motorin içinde doğal olarak parafin bulunur. Sıcaklık düştükçe bu parafin kristalleşir, yakıt bulanıklaşır ve yakıt filtresini tıkayabilir. Bunu önlemek için rafineriler kış döneminde soğuğa dayanıklı motorin üretir. Tüpraş’ın ürün spesifikasyonunda kış tipi motorin için soğuk filtre tıkanma noktası en fazla -15 °C olarak verilir ve kış dönemi kabaca 1 Kasım ile 31 Mart arasını kapsar.
Bu sınırın ötesine düşen bölgelerde ya da yazdan kalan motorinle ilk sert soğuğa yakalanan araçlarda sorun çıkabilir. Belirtiler tipiktir: araç zor çalışır, çalıştıktan sonra tekler, gaz yemez ya da kısa süre sonra stop eder. Kış yaklaşırken depoyu bitirip taze motorinle doldurmak ve yakıt filtresini zamanında değiştirmek en basit önlemdir. Motorine benzin ya da gazyağı karıştırmak gibi eski usul yöntemler modern common rail sistemlere zarar verebileceği için üreticiler tarafından önerilmez.
6. Çok geç ısınıyorsa termostatı kontrol ettirin
Normal koşullarda yolda ısınması gereken motorunuz yirmi-otuz dakikalık sürüşe rağmen orta çizgiye çıkmıyor, otoyolda göstergesi geriliyorsa sorun büyük ihtimalle termostattadır. Termostatlar arızalandığında çoğunlukla açık kalır; motor aşırı ısınmaz ama gereğinden soğuk çalışır. Kalorifer ılık kalır, tüketim artar ve soğuk motorda daha fazla is üretildiği için DPF daha çabuk dolar.
Soğuk havanın tüketime etkisi zaten azımsanacak gibi değil. Fueleconomy.gov’un benzinli araçlar için paylaştığı ölçümlerde şehir içi tüketim yaklaşık -7 °C’de, 25 °C’ye göre kabaca yüzde 15 daha yüksek; kısa yolculuklarda fark yüzde 24’e kadar çıkıyor. Dizelde oranlar araca göre değişse de yön aynıdır. 100 kilometrede 5,5 litre yakan bir dizel için yüzde 15’lik artış, aynı yolda 6,3 litre civarı demektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Dizel araç kışın kaç dakika rölantide çalıştırılmalı?
Uzun süre beklemeye gerek yoktur. Kızdırma lambası söndükten sonra çalıştırıp yaklaşık yarım dakika ile bir dakika bekledikten sonra sakin bir sürüşle yola çıkmak, motorun hem daha hızlı hem de daha az yakıtla ısınmasını sağlar.
Dizel araç kışın nasıl çalıştırılır?
Kontağı açın, kızdırma lambasının sönmesini bekleyin, manuel vitesli araçlarda debriyaja da basarak marşa basın. Motor çalışmazsa marşı uzun süre çevirmek yerine birkaç saniye ara verip kızdırmayı tekrarlayın.
Dizel araç kışın çok yakar mı?
Evet, soğuk motor, kısa yollar, kalın yağ ve ısıtma ihtiyacı nedeniyle tüketim artar. Rölantide uzun ısıtma ve sık kısa yollar bu artışı büyüten en önemli alışkanlıklardır.
Motorin soğukta donar mı?
Su gibi donmaz ama içindeki parafin kristalleşerek yakıt filtresini tıkayabilir. Kış döneminde satılan motorin buna karşı dayanıklı hale getirilir; çok sert soğuklarda yine de sorun yaşanabilir.
