Kış lastiklerini taktıktan birkaç hafta sonra yakıt göstergesine bakan pek çok sürücü aynı sonuca varır: Araç daha çok yakıyor ve suçlu yeni lastikler. Kış lastiği yakıt tüketimi üzerinde gerçekten bir etki yaratır; ancak kışın gördüğünüz artışın büyük kısmı lastikten değil, soğuk motordan, kısa yollardan ve ısıtma ihtiyacından gelir. Lastiğin payı, çoğu zaman sanıldığından küçüktür.
Aşağıda bu payı beş etkene ayırdık: yuvarlanma direncinin ne olduğu, AB lastik etiketinin nasıl okunacağı, kışın tüketimi asıl neyin artırdığı, kış lastiğini yazın kullanmanın neden farklı bir hikâye olduğu ve soğukta düşen lastik basıncı. Sonda da 100 kilometre üzerinden basit bir örnek hesap var.
1. Kış lastiği yakıt tüketimi neden etkiler: Yuvarlanma direnci
Lastik yol üzerinde dönerken sürekli esner ve eski haline döner. Bu esneme sırasında kaybolan enerjiye yuvarlanma direnci denir ve motorun bu kaybı karşılamak için ek yakıt harcaması gerekir. İngiltere’nin araç onay kurumu VCA’ya göre lastikler, yuvarlanma dirençleri nedeniyle bir aracın yakıt tüketiminin yüzde 20 ila 30’undan sorumludur.
Kış lastikleri soğukta esnek kalan daha yumuşak bir hamurla ve karı tutmak için derin, bol lamelli bir diş yapısıyla üretilir. Bu iki özellik soğuk ve kaygan zeminde tutuşu artırırken yuvarlanma direncini de bir miktar yükseltir. Farkın büyüklüğü ise lastikten lastiğe değişir; bunu görmenin en kolay yolu etikettir.
2. AB lastik etiketi: Yakıt verimliliği sınıfını okuyun
Türkiye’de satılan otomobil lastikleri, AB düzenlemesiyle uyumlu bir etiket taşır. Resmî Gazete’de yayımlanan lastik etiketleme yönetmeliği 2021’den bu yana yakıt verimliliği ile ıslak zemin tutuşu sınıflarını A’dan E’ye beş kademede gösteriyor. Etiketin sol tarafındaki renkli ölçek yakıt verimliliğini, yani yuvarlanma direncini gösterir: A en verimli, E en az verimli sınıftır.
Lastik üreticilerinin ve VCA’nın paylaştığı verilere göre dört lastiğin tamamı için en iyi ve en kötü sınıf arasındaki fark ortalama bir otomobilde yüzde 7,5 civarındadır; bu da 100 kilometrede kabaca yarım litreye karşılık gelir. Komşu iki sınıf arasındaki fark ise çoğu kaynakta 100 kilometrede 0,1 litre dolayında verilir. Yeni etikette ayrıca lastiğin ağır kar koşullarına uygun olduğunu gösteren dağ ve kar tanesi simgesi ile buz tutuşu simgesine de yer açıldı. Kış lastiği alırken yalnızca bu simgelere değil, yakıt sınıfına da bakmak uzun vadede fark yaratır.
3. Kışın asıl artış lastikten değil, soğuk motordan gelir
Soğuk havada tüketimi yükselten etkenlerin listesi uzundur: Motor yağı ve şanzıman yağı koyulaşır, motor ideal çalışma sıcaklığına geç ulaşır, rezistanslı cam ve koltuk ısıtıcıları ek elektrik çeker, soğuk ve yoğun hava aerodinamik direnci artırır. ABD Enerji Bakanlığı’nın fueleconomy.gov sitesindeki ölçümlere göre benzinli bir otomobilin şehir içi tüketimi yaklaşık -7 °C’de, 25 °C’ye kıyasla kabaca yüzde 15 artıyor; birkaç kilometrelik kısa yolculuklarda bu fark yüzde 24’e kadar çıkabiliyor.
Bu tabloda kış lastiğinin payı genellikle birkaç yüzdeyi geçmez. Yani kışın yüzde 15-20’lik bir artış görüyorsanız bunun ancak küçük bir bölümü lastikten kaynaklanır. Kısa yolları birleştirmek ve motoru rölantide ısıtmak yerine sakin sürüşle ısıtmak, lastik değiştirmekten çok daha fazla tasarruf sağlar.
4. Yazın kış lastiği kullanmak: Fark burada büyür
Kış lastiğinin yumuşak hamuru soğukta avantajdır, sıcakta ise dezavantaja döner. Asfalt ısındıkça lastik daha fazla esner, yuvarlanma direnci yükselir ve aşınma hızlanır. Bazı lastik satıcılarının tahminlerine göre sıcak havada kış lastiğiyle sürüşte ek tüketim 100 kilometrede birkaç desilitreyi, yüzde olarak ise yüzde 10’a yakın seviyeleri bulabiliyor. Bu rakamlar araca ve lastiğe göre değiştiği için kesin değil, yön gösterici kabul edilmelidir.
Yazın kış lastiği kullanmanın daha önemli bedeli güvenliktir. Sıcak ve kuru zeminde kış lastiklerinin fren mesafesi yaz lastiklerine göre belirgin biçimde uzar. Bu yüzden mevsim geçişini sıcaklığa göre zamanlamak hem cebi hem güvenliği korur; kış lastiğinin hangi sıcaklıkta takılması gerektiğini ayrı bir yazıda anlattık.
5. Lastik basıncı: Soğukta düşer, tüketimi artırır
Lastiğin içindeki hava soğudukça büzülür. Pratikte dış sıcaklıktaki her 10 derecelik düşüş, basınçta kabaca 0,1 bar kayba yol açar. Sonbaharda 20 derecede ayarlanmış bir lastik, ayaz bir sabahta 0 derecede yaklaşık 0,2 bar eksik kalabilir. Düşük basınç lastiğin yere basan yüzeyini genişletir, esnemeyi artırır ve kış lastiği yakıt tüketimi üzerindeki etkiyi büyütür.
Basıncı ayda bir ve mutlaka lastikler soğukken, yani aracı kullanmadan önce kontrol edin. Doğru değeri sürücü kapısının iç kenarındaki ya da yakıt kapağının arkasındaki etikette, araç kullanım kılavuzunda bulabilirsiniz.
Örnek hesap: 100 kilometrede kaç litre fark eder?
Yazın 100 kilometrede 6,5 litre yakan bir otomobil düşünelim. Kış lastiği yaz lastiğine göre iki etiket sınıfı aşağıdaysa, yalnızca lastikten gelen fark kabaca 0,2 litredir; tüketim 6,7 litreye çıkar. Buna soğuk havanın yüzde 15’lik genel etkisi eklendiğinde şehir içi ortalama 7,7 litre civarına yükselir. Görüldüğü gibi 1,2 litrelik toplam artışın yalnızca küçük bir kısmı lastikten gelir.
Kendi aracınız için hesap basittir: Yıllık kilometrenizi 100’e bölün, çıkan sayıyı 100 kilometredeki tüketim farkıyla çarpın. Kış aylarında 6.000 kilometre yapan bir sürücü için 0,2 litrelik lastik farkı, sezon boyunca yaklaşık 12 litre demektir. Bunu güncel pompa fiyatıyla çarptığınızda kış lastiğinin gerçek yakıt maliyetini görürsünüz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kış lastiği yakıt tüketimini artırır mı?
Evet, ama genellikle az. Yuvarlanma direnci yaz lastiklerine göre biraz daha yüksek olduğundan tüketim birkaç yüzde artabilir. Kışın görülen asıl artış soğuk motor, kısa yollar ve ısıtma ihtiyacından kaynaklanır.
Kış lastiği yakıt tüketimini ne kadar artırır?
Lastiğin etiketteki yakıt sınıfına bağlıdır. Komşu iki sınıf arasındaki fark 100 kilometrede kabaca 0,1 litre, en iyi ve en kötü sınıf arasındaki fark ise yaklaşık yarım litredir.
Yazın kış lastiği kullanmak yakıt tüketimini artırır mı?
Artırır ve fark kış aylarına göre daha belirgindir. Sıcak asfaltta yumuşak hamur daha fazla esner, yuvarlanma direnci ve aşınma yükselir. Kuru zeminde fren mesafesinin uzaması da ayrı bir güvenlik sorunudur.
Dört mevsim lastik yakıt açısından daha mı avantajlı?
Duruma göre değişir. Dört mevsim lastiklerin etiketteki yakıt sınıfı modelden modele farklıdır; karşılaştırma yaparken mevsim tipinden çok etiketteki harfe bakmak daha doğru sonuç verir.
