Ayazlı bir sabah aracı çalıştırıp aynadan arkaya baktığınızda egzozdan bulut gibi bir beyazlık yükseldiğini görmek ilk anda insanı tedirgin eder. Oysa kışın beyaz duman çoğu zaman motorun değil havanın marifetidir: Yanma sırasında oluşan su buharı soğuk egzoz borusunda yoğuşur ve dışarı çıktığı anda görünür hale gelir. Asıl mesele dumanın kendisi değil; ne kadar sürdüğü, nasıl koktuğu ve motor ısındıktan sonra ne yaptığıdır.
Aşağıdaki altı kontrol, zararsız yoğuşmayı conta ya da antifriz yakmasından, dizel motorlarda ise kızdırma bujisi ve enjektör kaynaklı dumandan ayırmanıza yardım eder. Hiçbiri özel alet gerektirmiyor; birkaç sabah dikkatli gözlem yapmak çoğu durumda tabloyu netleştiriyor.
1. Kışın beyaz duman neden oluşur: Yoğuşma mı, arıza mı?
Benzin ya da motorin yandığında karbondioksitle birlikte ciddi miktarda su buharı açığa çıkar. Yazın bu buhar sıcak egzoz hattından görünmeden geçip gider. Hava sıfırın altına indiğinde ise egzoz borusu, susturucu ve katalitik konvertör buz gibidir; buhar bu yüzeylerde yoğuşur. Bir kısmı borunun ucundan su olarak damlar, kalanı beyaz bir bulut halinde dışarı çıkar. Soğuk havada nefesinizin görünmesiyle aynı fizik.
Bu tür duman ince ve kokusuzdur, havada birkaç saniyede dağılır. Egzoz hattı ısındıkça azalır. Hava hem çok soğuk hem de nemliyse motor ısındıktan sonra bile rölantide hafif bir buhar görülebilir; tek başına bu durum arıza anlamına gelmez.
2. Süreyi ölçün: Motor ısındıktan sonra da sürüyor mu?
En pratik ayrım zamanlamadır. Aracı çalıştırın, hararet göstergesi orta konuma gelene kadar sakin bir şekilde sürün, ardından egzoza tekrar bakın. Yoğuşmadan kaynaklanan duman bu noktada belirgin biçimde azalmış olmalıdır. Motor çalışma sıcaklığına ulaştığı halde kalın, kesintisiz bir beyaz duman çıkmaya devam ediyorsa silindirlere su ya da yanmamış yakıt giriyor olabilir.
Dumanın davranışını da izleyin. Yoğuşma buharı çabucak kaybolur; soğutma suyu yakan bir motorun dumanı ise havada daha uzun asılı kalır ve aracın arkasında belirgin bir sis bırakır. Kışın beyaz duman şikâyetiyle servise gidenlerin önemli kısmında aslında bu ikinci tablo değil, sadece uzun süren yoğuşma vardır; ayrım yapmanın yolu da bu karşılaştırmadır.
3. Koku testi: Tatlımsı koku antifrize işaret eder
Egzozun yakınında durup kokuya odaklanın. Etilen glikol bazlı antifriz yandığında tatlımsı, şurubu andıran bir koku bırakır. Normal yoğuşmada egzozun bildik kokusundan başka bir şey hissedilmez. Dizelde keskin, gözü yakan bir motorin kokusu varsa sorun büyük ihtimalle yanmamış yakıttır; bu ihtimali beşinci başlıkta ele alıyoruz.
Bu testi kapalı garajda yapmayın. Egzoz gazındaki karbonmonoksit kokusuz ve zehirlidir. Aracı açık alanda çalıştırın, yüzünüzü boruya yaklaştırmadan yan tarafta durmanız yeterlidir.
4. Antifriz seviyesini birkaç gün takip edin
Conta ya da silindir kapağı kaynaklı bir sorunun en somut kanıtı, soğutma suyunun görünür bir sızıntı olmadan azalmasıdır. Motor soğukken yedek su deposundaki seviyeye bakın ve depo üzerine bir bant yapıştırıp o anki çizgiyi işaretleyin. Birkaç gün ve birkaç yüz kilometre sonra aynı şekilde, yine soğuk motorda kontrol edin. Seviye düşüyor ama aracın altında damla, motor bölmesinde ıslaklık yoksa su büyük ihtimalle yanma odasına gidiyordur.
Sıcak motorda radyatör ya da depo kapağını açmayın; sistem basınçlıdır ve kaynar sıvı püskürebilir. Soğutma suyunda bulanıklık, yağlı bir tabaka ya da kahverengileşme görüyorsanız soğutma suyu rengindeki değişimlerin neye işaret ettiğini anlattığımız yazıya bakabilirsiniz. Yağ çubuğunda ya da yağ kapağının altında açık kahverengi, mayonez kıvamında köpük de suyun yağa karıştığını düşündürür. Yine de kısa mesafede kullanılan araçlarda kapak altında biraz nem toplanması kışın sık görülür ve tek başına conta arızası sayılmaz.
5. Dizel motorda beyaz duman: Kızdırma bujisi ve enjektör
Dizel motorlarda soğuk çalıştırmada görülen beyaz-grimsi duman çoğu zaman su buharı değil, tam yanmamış motorindir. Dizel motor yakıtı sıkıştırmanın oluşturduğu ısıyla ateşler. Silindir duvarları soğukken yakıtın bir kısmı yanamadan egzoza ulaşır. Kızdırma bujileri yanma odasını önceden ısıtarak bunu önlemeye çalışır.
Bu yüzden kontağı açtıktan sonra göstergedeki spiral şekilli kızdırma lambası sönmeden marşa basmamak gerekir. Bujilerden biri ya da birkaçı yanmışsa motor ilk dakikada sarsılarak çalışır, bir silindir geç devreye girer ve egzozdan motorin kokulu beyaz duman çıkar; duman motor ısındıkça kaybolur. Enjektörlerden biri damlatıyorsa duman motor ısındıktan sonra da sürebilir, buna rölantide titreme ve çekiş kaybı eşlik eder. Her iki durumda da en kısa yol, serviste arıza kodlarının okunması ve kızdırma bujilerinin ölçümle kontrol edilmesidir.
6. Renk ve eşlik eden belirtiler: Ne zaman servise gitmeli?
Dumanın rengi de ipucu verir. Mavimsi duman motor yağının yandığını, siyah duman ise karışımda fazla yakıt olduğunu düşündürür. Duman renklerinin yanma kalitesiyle ilişkisini MEB’in Egzoz Emisyon Kontrolü ders modülünde ayrıntılı olarak görebilirsiniz. Kışın beyaz duman aşağıdaki işaretlerden biriyle birlikte görülüyorsa aracı fazla kullanmadan servise götürmek en doğrusudur:
- Motor tamamen ısındıktan sonra da yoğun duman sürüyorsa
- Egzozdan tatlımsı antifriz kokusu geliyorsa
- Yedek su deposundaki seviye görünür bir kaçak olmadan düşüyorsa
- Hararet göstergesi normalden yükseğe çıkıyor ya da kalorifer ara ara soğuk üflüyorsa
- Yağda açık kahverengi köpük görüyorsanız
Conta arızasıyla yola devam etmek motoru aşırı ısıtabilir ve silindir kapağında eğilmeye yol açabilir. Erken fark edilen bir conta değişimi, kapak taşlatma ya da motor revizyonuna göre çok daha küçük bir masraftır. Yakıt tarafında da bir bedeli var: Kızdırma bujisi zayıflamış bir dizel ya da antifriz yakan bir motor aynı yolu daha fazla yakıtla gider. Kış boyunca 100 kilometrede ortalamanızın açıklanamayan biçimde arttığını görüyorsanız bunu da servise anlatacağınız belirtiler listesine ekleyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Araba kışın neden beyaz duman atar?
Çoğu durumda yanma sonucu oluşan su buharı, soğuk egzoz hattında yoğuşarak beyaz bir bulut halinde görünür. Bu duman kokusuzdur ve motor ile egzoz ısındıkça azalır.
Benzinli arabada kışın beyaz duman normal mi?
İlk dakikalarda görülen ince, kokusuz ve hızla dağılan duman normaldir. Motor ısındıktan sonra da yoğun biçimde sürüyorsa ya da tatlımsı bir koku eşlik ediyorsa soğutma sistemi ve silindir kapak contası kontrol ettirilmelidir.
Dizel araba kışın neden beyaz duman atar?
Soğuk silindirlerde motorinin bir kısmı tam yanmadan egzoza çıkar. Kızdırma lambası sönmeden marşa basmak, zayıflamış kızdırma bujileri ya da damlatan bir enjektör bu dumanı artırır.
Beyaz duman ne kadar sürerse normal kabul edilir?
Kesin bir dakika vermek zor; dış sıcaklık, nem ve yol koşulları süreyi değiştirir. Pratik ölçü şudur: Motor çalışma sıcaklığına ulaştığında yoğun dumanın belirgin biçimde azalmış olması gerekir.
